EPEX-spotprijs uitgelegd: wat je batterij ermee kan doen

Wat is de EPEX-spotprijs en wat heb jij eraan?

De EPEX-spotprijs is de groothandelsprijs van elektriciteit, elke middag vastgesteld in een veiling voor de levering van de volgende dag. Heb je een dynamisch contract, dan is die prijs de basis van wat je betaalt en de bron waarop je batterij zijn laadschema baseert.

Belangrijk om meteen scherp te hebben: die beursprijs is niet jouw prijs. Er komen energiebelasting, de opslag van je leverancier en btw overheen, en die vaste componenten zijn per kilowattuur groter dan de beursprijs zelf. Daardoor is het verschil tussen het goedkoopste en het duurste uur op je rekening kleiner dan de grafiek suggereert. Dit artikel legt uit hoe de prijs tot stand komt en wat je er als bezitter van een stekkerbatterij werkelijk mee kunt.

Waarom dit belangrijk is

Wie op uurprijzen stuurt, neemt beslissingen op basis van die grafiek. Als je denkt dat een dal van min twee cent betekent dat je geld toe krijgt, schat je het voordeel structureel te hoog in. En als je de piek van dertig cent voor je totale prijs aanziet, schat je het verschil te groot.

Wil je eerst het totaalbeeld? Op onze pagina over de thuisbatterij met stekker lees je wat het is, voor wie het geschikt is en waar je op let.

Daar komt bij dat niet elke leverancier dezelfde prijzen doorgeeft. Sommige rekenen met het gemiddelde over een uur, andere geven de prijs per kwartier door. Dat verschil bepaalt of je batterij korte dalen kan benutten. Wat een leverancier op je rekening mag zetten en hoe die opbouw eruit hoort te zien, staat bij de ACM.

Hoe werkt het

Elke dag rond het middaguur sluit de day-ahead-veiling. Producenten geven aan hoeveel ze per tijdvak willen leveren en tegen welke prijs; afnemers geven aan hoeveel ze willen kopen. Die biedingen worden gesorteerd van goedkoop naar duur en van hoog naar laag, en waar de twee curves elkaar kruisen ligt de prijs voor dat tijdvak.

Ongeveer een uur na sluiting zijn de uitkomsten openbaar, en in de loop van de middag verschijnen ze in de app van je leverancier, inclusief de opslag en belastingen die daar bovenop komen. Dat is ook het moment waarop een batterij met prijssturing zijn plan voor morgen maakt.

Waarom de duurste centrale de prijs bepaalt

De veiling werkt met één prijs per tijdvak voor alle deelnemers. Is er op een bepaald moment een gascentrale nodig om aan de vraag te voldoen, dan wordt het bod van die centrale de prijs, en krijgen ook de windparken die tegen vrijwel niets aanboden datzelfde bedrag.

Dat verklaart waarom de prijs zo sterk kan schommelen. Zolang zon en wind voldoende leveren, blijft de prijs laag. Zodra er een duurdere bron bij moet, springt hij omhoog naar het niveau van die bron. Het is geen geleidelijke curve maar een reeks stappen, en dat is precies waarom er zulke scherpe pieken in de avondspits zitten.

Negatieve prijzen: wat er dan echt gebeurt

Wanneer er meer wordt geproduceerd dan afgenomen, kan de prijs door nul zakken. Producenten met lage variabele kosten draaien liever door dan stil te vallen en betalen dan in feite om hun stroom kwijt te raken. Het aantal uren waarin dat gebeurt neemt toe naarmate er meer zon en wind op het net komt.

Voor jou betekent dat zelden gratis stroom. De energiebelasting en de netkosten blijven staan, en de btw wordt over het geheel gerekend. Wat je wel merkt is dat je totale prijs op zulke uren laag is, en dat het juist dan ongunstig is om terug te leveren. Een batterij die op die uren laadt in plaats van teruglevert, ontloopt dat nadeel.

Van beursprijs naar jouw tarief

Op de beursprijs komen drie dingen. De inkoopvergoeding van je leverancier, doorgaans een tot ruim twee cent per kilowattuur. De energiebelasting, die per kilowattuur vaststaat en fors is. En btw over het geheel, dus ook over de belasting.

Reken je dat door, dan blijft het verschil tussen een goedkoop en een duur tijdvak in absolute centen gelijk, maar wordt het relatief veel kleiner. Een beursverschil van vijftien cent blijft vijftien cent op je rekening, maar op een totaalprijs die twee keer zo hoog is. Dat is de reden dat prijssturing wel oplevert, maar minder spectaculair dan grafieken van de kale beursprijs doen vermoeden. De rekensom staat bij de terugverdientijd berekenen.

Uurprijzen tegenover kwartierprijzen

De markt is overgestapt van vierentwintig prijsmomenten per dag naar zesennegentig, dus van uren naar kwartieren. Dat gebeurde omdat de prijzen binnen een uur steeds grilliger werden door zon en wind.

Niet elke leverancier geeft die verfijning door. Werkt jouw leverancier met uurgemiddelden, dan worden twee kwartieren van min twee cent en twee van acht cent samengevoegd tot één tarief van drie cent; het dal verdwijnt dus uit beeld. Bij een kwartierleverancier zie en betaal je die twee cent onder nul wel. Voor een batterij die op prijzen stuurt, is dat een reëel verschil.

Wat een stekkerbatterij hier praktisch mee kan

Beperkt, en dat is eerlijk om te zeggen. Bij achthonderd watt neem je in een kwartier hooguit tweehonderd wattuur op. Een kort dal van één kwartier levert dus enkele centen op. Waar je wel iets aan hebt zijn de langere goedkope periodes: de nachturen en de zonnige middaguren, die meestal enkele uren aanhouden.

Praktisch betekent dat: laat je systeem plannen op de langere dalen en verwacht niet dat het elke prijsdip meeneemt. Een groot vast systeem met drie kilowatt kan dat wel; een apparaat in het stopcontact niet. Hoe die sturing werkt, staat bij slim energiebeheer met een stekkerbatterij.

Waar je de prijzen zelf kunt zien

De prijzen voor morgen zijn vanaf de middag openbaar. Vrijwel elke dynamische leverancier toont ze in zijn app, inclusief de opslag en belastingen, wat handiger is dan de kale beursprijs omdat je dan je werkelijke tarief ziet.

Daarnaast zijn er publieke overzichten van de kale day-ahead-prijzen. Die zijn nuttig om het patroon te begrijpen, maar reken er niet je voordeel mee uit: zonder de vaste componenten erbij lijkt het verschil tussen goedkoop en duur veel groter dan het op je rekening is.

Handig is om beide een keer naast elkaar te leggen: de kale beursgrafiek en het tarief in je app op dezelfde dag. Daarmee zie je in één oogopslag hoe groot het vaste deel van je prijs is.

Wat de prijs van dag tot dag beweegt

Drie dingen bepalen het patroon. Weer is de belangrijkste: veel zon of wind drukt de prijs, windstil en bewolkt duwt hem omhoog. Temperatuur telt mee omdat verwarming en warmtepompen bij kou de vraag opvoeren.

Het derde is de verbinding met het buitenland. Nederland hangt via kabels vast aan de omringende landen, waardoor goedkope stroom uit een buurland de prijs hier drukt en andersom. Dat verklaart waarom een zonnige dag over de grens ook hier voor lage prijzen kan zorgen.

Voor je eigen planning betekent dat vooral één ding: kijk naar het profiel van morgen in plaats van naar een vuistregel. Een nacht is meestal goedkoop, maar op een windstille winternacht kan dat anders liggen.

Wat de prijs doet met je teruglevering

Onder een dynamisch contract geldt voor teruglevering doorgaans dezelfde marktprijs. Dat betekent dat je zonnestroom het minst waard is op precies de momenten dat je panelen het meeste leveren: zonnige middagen waarop half Nederland tegelijk teruglevert.

Dat is de andere kant van de spotmarkt, en voor een batterijbezitter is het een argument. Elke kilowattuur die je op zo'n moment opslaat in plaats van teruglevert, ontloopt die lage vergoeding en gebruik je 's avonds wanneer de prijs juist hoog is. Het prijsverschil werkt dus twee kanten op.

Intraday: waarom dat voor jou niet speelt

Naast de day-ahead-veiling bestaat er handel tot vlak voor het leveringsmoment, waar partijen hun planning bijstellen als het weer anders uitpakt. Die prijzen schommelen sterker en zijn niet vooraf bekend.

Voor een huishouden met een dynamisch contract speelt dat geen rol: je rekent af op de day-ahead-prijzen die je 's middags al kent. Kom je bedragen tegen die aan intraday of aan onbalans zijn ontleend, dan gaan die over professionele handel of over grote installaties, niet over een batterij in het stopcontact.

Waarom het patroon per seizoen verschuift

In de zomer ligt het goedkoopste moment vaak midden op de dag, wanneer de zon voor overschot zorgt. In de winter verschuift dat naar de nacht, omdat er dan weinig zon is en de vraag overdag hoog ligt. Het profiel kantelt dus twee keer per jaar.

Dat heeft gevolgen voor je instellingen. Wie handmatig een vast laadvenster kiest, bijvoorbeeld elke nacht van twee tot vijf, zit in de zomer op het verkeerde moment. Automatische sturing die het profiel van morgen leest, heeft daar geen last van; handmatige vensters wil je per seizoen bijstellen.

In een oogopslag

De EPEX-spotmarkt in het kort, toegepast op een stekkerbatterij.

• Day-ahead-veiling: sluit rond het middaguur, uitkomsten kort daarna openbaar.
• Prijsvorming: het snijpunt van vraag en aanbod; de duurste benodigde bron zet de prijs.
• Prijsmomenten: sinds de Europese overgang zesennegentig per dag in plaats van vierentwintig.
• Doorgifte: sommige leveranciers rekenen met uurgemiddelden, andere geven kwartierprijzen door.
• Jouw tarief: beursprijs plus inkoopvergoeding, energiebelasting en btw over het geheel.
• Negatieve beursprijs: je totaalprijs blijft doorgaans positief door de vaste componenten.
• Benutbaar met 800 watt: vooral de langere dalen van enkele uren, niet de korte dips.
• Intraday en onbalans: niet van toepassing op een plug-in systeem.

Hoe betrouwbaar zijn de prijzen van morgen?

De day-ahead-prijzen liggen vast zodra de veiling is gesloten; ze veranderen daarna niet meer. Wat je 's middags ziet voor morgen, is dus ook wat je morgen betaalt. Dat maakt planning mogelijk en het is de reden dat een batterij vooruit kan werken.

Wat wel kan afwijken is de werkelijkheid eromheen: valt er meer of minder wind dan verwacht, dan corrigeren partijen dat op een andere markt. Voor jouw tarief maakt dat niets uit. Je hoeft dus niet af te wachten of de prijs nog verandert; het profiel dat je 's middags ziet is definitief.

Een eenvoudige rekenoefening

Stel dat de beursprijs 's nachts op twee cent staat en in de avondpiek op zeventien cent. Dat is vijftien cent verschil. Tel bij beide de energiebelasting, de opslag en de btw op, dan betaal je bijvoorbeeld vijftien cent in de nacht en dertig in de avond.

Het verschil blijft vijftien cent, maar procentueel gezien is het gehalveerd. Laadt je batterij in drie nachturen op achthonderd watt ruim twee kilowattuur, dan is de winst die dag ongeveer vijfendertig cent, min het omzettingsverlies. Zo vertaal je een beursgrafiek naar wat het bij jou oplevert.

Kort samengevat

De EPEX-spotprijs komt tot stand in een dagelijkse veiling waarbij het snijpunt van vraag en aanbod de prijs per tijdvak bepaalt, en de duurste benodigde bron die prijs voor iedereen zet. Sinds de overgang naar kwartierprijzen zijn er zesennegentig prijsmomenten per dag, al geeft niet elke leverancier die verfijning door. Reken nooit met de kale beursprijs: energiebelasting, opslag en btw komen erbij, waardoor het verschil op je rekening relatief kleiner is. Met achthonderd watt benut je vooral de langere goedkope periodes, niet de korte dips.

Wat je hieraan hebt

✔️ Je begrijpt hoe de prijs voor morgen tot stand komt en wanneer die bekend is.

✔️ Je rekent met je werkelijke tarief in plaats van met de kale beursprijs.

✔️ Je weet waarom een negatieve beursprijs zelden gratis stroom betekent.

✔️ Je kunt inschatten welke prijsdalen je met achthonderd watt werkelijk kunt benutten.

Klaar om te kiezen? Bekijk dan de beste thuisbatterij met stekker in ons onafhankelijke overzicht.

Zo pak je het slim aan

Nog niet zeker welk model bij jouw situatie past? Doe dan eerst onze keuzehulp, daarna maken deze gewoontes het verschil.

Ga je bestellen, lees dan eerst wat je rechten zijn bij retourneren en garantie; die verschillen per merk en per verkoper.

• Kijk in de app van je leverancier naar het tarief inclusief belasting, niet naar de kale beursprijs.
• Controleer of je leverancier kwartierprijzen doorgeeft of met uurgemiddelden werkt.
• Laat je batterij plannen op de langere dalen; korte dips zijn met 800 watt nauwelijks te benutten.
• Kijk 's middags naar het prijsprofiel van morgen als je zwaar verbruik wilt verplaatsen.
• Reken je voordeel altijd door met de vaste componenten erbij.
• Verwacht geen gratis stroom bij negatieve beursprijzen; belasting en netkosten blijven staan.

Kosten

Aan het inzien van de prijzen zijn geen kosten verbonden; ze staan in de app van je leverancier en in publieke overzichten. Wat je wel betaalt is de inkoopvergoeding van doorgaans een tot ruim twee cent per kilowattuur, plus de vaste maandkosten van je dynamische contract.

De batterij zelf blijft in de bandbreedte van EUR 1.000 tot 4.500, met de instapklasse op EUR 1.000 tot 1.500. Het benutten van de spotmarkt kost verder niets: de sturing zit in het apparaat en in de software van je leverancier.

Zelf doen of uitbesteden

Prijzen lezen en begrijpen doe je zelf; daar is geen hulp bij nodig. De app van je leverancier toont het prijsprofiel van morgen en dat is voldoende om te zien wanneer verplaatsen loont.

Wie zelf op de prijzen wil sturen met eigen software, komt uit bij thuisautomatisering. Dat is geen installateurswerk maar het vraagt tijd en onderhoud. Voor de meeste huishoudens volstaat de automatische sturing die in het systeem zelf zit.

Dynamisch energiecontract

Een stekkerbatterij verdient zich sneller terug met een dynamisch energiecontract: je laadt op de goedkoopste uren en ontlaadt als stroom duur is. Bekijk dynamische energie bij Frank Energie. Via deze link kunnen wij een commissie ontvangen; voor jou verandert de prijs niet.

Ervaringen

Het verschil tussen de beursgrafiek en de eigen rekening verrast veel mensen.

• Ik zag een negatieve prijs staan en dacht dat ik geld toe kreeg. In de app bleek mijn tarief gewoon positief; de belasting blijft er natuurlijk op zitten.
• Mijn leverancier rekent met uurgemiddelden. Sindsdien zie ik de scherpe kwartierdalen wel op de beurs maar niet op mijn rekening.
• Sinds ik 's middags even naar het profiel van morgen kijk, plan ik de wasmachine anders. Dat scheelt meer dan wat de batterij eruit haalt.

💬 Wil je weten wat de spotmarkt in jouw situatie oplevert? Neem gerust contact met ons op.

Ook interessant

Deze artikelen sluiten aan op de spotmarkt en de sturing.

• Slim energiebeheer met een stekkerbatterij
• Een dynamisch contract bij je stekkerbatterij
• Bij welk energiecontract past een stekkerbatterij
• De verbruiksdata van je stekkerbatterij

Meer vergelijken

Wil je ook andere producten onafhankelijk vergelijken? Op BesteReviews.nl vind je productvergelijkingen en koopgidsen in uiteenlopende categorieen.

Verder lezen

Meer achtergrond bij besparing, werking en aanschaf.

• Wat een stekkerbatterij bespaart
• De werking van een thuisbatterij met stekker
• Stekkerbatterij kopen: het complete stappenplan
• Alle artikelen over stekkerbatterijen